UÇAK TEKNİSYENİ LİSANS SORUNLARI-1

UÇAK TEKNİSYENİ LİSANS SORUNLARI-1

Uçak Bakım Teknisyen Lisansı ve sorunları.  Nereden…Nereye…

Uçak bakım teknisyen lisansı, özellikle son 15 yıldır geçirdiği değişimler nedeniyle, lisanssız hatta lisanslı teknisyenlerin de sürekli ilgisini çekmektedir. Okuyucularımın ısrarla bu konu üzerinde yazmamı istemeleri üzerine bu güncel konuda yazmaya karar verdim.

Uçak Teknisyeni Lisansının bugünkü sorunlarını anlatmadan önce bu işin geçmişini anlatmakta yarar var. Malûm, geçmişini (tarihini) bilmeyen bugünü ve yarını doğru değerlendiremez.

Türkiye’de teknisyenleri lisanslandırma SHGM’nin, o zamanki adıyla Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Dairesi (SHD) 1960’lı yılların başında SHDT-35 sayılı talimatı, ICAO’nun ilk versiyonunu 1948 yılında yayımladığı “Annex 1 Personnel Licensing” standart ve kapsamında başlatıldı. Nitekim, lisansların ilk sayfasında “Issued in accordance with the Turkish regulations and the standart of the International Civil Aviation Organization” yazardı.

erhan 1

erhan2

erhan3

erhan4

erhan5

erhan6

erhan7

SHD, lisans sınavlarını yapma yetkisini o zaman ülkemizin tek sivil havayolu kuruluşu olan THY Teknik Eğitim Şefliğine verdi. SHDT-35 yayımlanmadan önce uçak teknisyenleri THY Teknik Müdürlük bünyesinde lisans veya benzeri bir belge sahibi olmadan görev yapıyorlardı. Teknisyen adayları, sırasıyla ilkokul veya ortaokul veya lise mezunlarından seçilirler, çalışmaları sırasında başarılı olanlar işlerinde ustalaşırlardı. Hava Kuvvetlerinde Hava Teknik Okulundan mezun olan emekli (veya erken ayrılış yapan) astsubaylar deneyimli/yetişmiş teknisyen olarak gelirlerdi. Onlardan önce de, Hava Kuvvetleri hava bakım merkezlerinde, örneğin Kayseri veya Eskişehir hava ikmal merkezlerinin çırak okullarından mezun olanlar da işi öğrenmiş olarak THY’ına gelmişlerdi. Teknisyenlik, uçak bakımlarında usta-çırak ilişkisi içinde öğreniliyordu.

THY Teknik Eğitim Şefliğini kuran öğretmenlerimizin hepsi Hava Kuvvetleri Teknik Okulunda öğretmenlik yapmış emekli havacı astsubaylardı. (Hulusi Uçulaş “şef öğretmen”, Sami Akalın “elektrik-elektronik”, Behzat Gezgiç ve Ahmet Unutulmaz “diğer sistemler”, hepsine şükran borçluyuz,  rahmetle anıyorum). Uçak Bakım Teknisyeni Lisans Talimatı SHDT-35, 31 Aralık 1962 tarihinde yürürlüğe girince THY Teknik Eğitim şefliği eğitim ve sınav hazırlıklarına başladılar. 13 konuda (modül) yazılı sınav soruları, cevap anahtarları hazırlandı. Sınavlara hazırlanabilmesi için teknisyenlere eğitim vermeye başladılar. THY filosundaki tüm uçaklar pervaneliydi. DC-3’ler yıldız piston motorlu, Viscount ve F-27’ler türbin pervaneliydi (turbo prop). DC-3’lerin ana uçuş kumandaları (aileron, elevator ve rudder) metal kafes alt yapı üzerine bez kaplı olduklarından doğal olarak, soruların içinde türbin ve piston motorlar, pervane, uçuş kumandalarının bez-emayit kaplama, elektrik, elektronik, sivil havacılık kuralları dahil 13 modül için yazılı soruların hazırlanması oldukça zaman aldı. Yazılı sınavlarda her modülde 100 üzerinden en az 70 (70/100) not alma zorunluluğu vardı. Yazılı sınav modüllerin tümünden geçenlerin, sivil havacılık konusu hariç, 12 modülden sözlü sınavlara girmeleri gerekiyordu. Öğretmenlerin sınıflarda verdiği dersler sınav geçmek için yetersiz kalıyor, bazıları 68, 69 gibi notlarla sınavı geçemiyorlardı. Sınava girecekler veya ilgili modülde kalanlar konunun uzmanı ustalardan iş yerinde, evlerde hatta çayhanelerde ders almak zorunda kalıyorlardı. Artık herkesin elinde kalın bir defter, öğrendiklerini yazıyorlar, sonra bunları diğer meslektaşlarıyla paylaşıp tartışıyorlardı. Tüm teknisyenler eğitim/öğretim kampanyasına girmişlerdi. Buna rağmen, sınava girenlerin çoğu modüllerden geçer not alamıyorlar, hafızalarında kalan soruların cevaplarını aralarında tartışarak bulmaya çalışıyorlardı. Çalışıp tekrar girdikleri sınavda başka başka sorularla karşılaşıyorlardı. Öğretim alt yapıları yetersiz olanlar teorik bilgileri kavrayamıyorlar, bazıları da havlu atıyordu. Bu iş, doğal seleksiyon ile bazı teknisyen abilerimizi mesleklerinden etti. Bunlar işten çıkarılmadılar ama, geri planda görevlendirildiler. Hava teknik okullarından gelenler ile meslek lisesi (o zamanki adıyla Sanat Enstitüsü) mezunları sınavlarda daha başarılı oldular.

Lisans yazılı sınavlarına girebilmek için uçak teknisyenliğinde en az 4 yıl çalışmış olmak (deneyim) mecburiyeti bulunuyordu. Bu, THY Teknik Müdürlüğün verdiği onaylı çalışma belgesi ile yapılıyordu. Mesleğiyle ilgili kurs almış (uçak tip veya temel havacılık eğitimi gibi) olanların deneyim süreleri 3 yıla indirilebiliyordu. Ben de ancak 7 yıl deneyim sonrası sınavlarda başarılı olmuş ve 301 numaralı gövde-motor (Airframe&Engine) lisansımı 29 Eylül 1971 tarihinde almıştım. Lisans alan teknisyenler arkadan uçak tip kurslarına girmeye, kurs sınavlarında en az 70/100 not alarak “tip sertifikası” sahibi olma telaşına düştüler. Teknik eğitim şefliğimizin kapasite olarak çok sayıda tip kursu vermeleri imkansızdı. Açılan tip kurslarına yazılmak için yöneticilerle iyi geçinmek gerekiyordu. Uçak tip kursu olmayanın, varsa bunu lisansına işletmeyenin lisansına “boş lisans” denirdi ve bir işe yaramazdı.

SHDT-35 lisanlarında 3 kategori vardı: Gövde, Motor ve Aksesuar. Motorsuz uçak olmayacağı için bugün B1 diye adlandırdığımız teknisyenlerin Uçak Gövde (Air Frame) ve Motor (Engine) kutuları OK’li, Elektrik veya Elektronik teknisyenlerin Teçhizat (Accesories) kutusu OK’li olur, elektrikçi olduğu arkadaki Teçhizat Kategori sayfasında “ateşleme, elektrik”,  elektronikçi olduğu aynı sayfada “uçak radyo” ibaresinden anlaşılırdı. Bu arkadaşlar konularıyla ilgili tip kursu ve sınavlarında başarılı olup sertifikası, yine sayfaya işlenirdi.

THY’de 1972 yılında teknisyenlere %25 teknisyenlik primi verilmeye başlanmış ancak, teknik öğretmenlerimiz teknisyen kadrosunda olmadıkları için, primden yararlandırılmamışlardı. Tüm öğretmenler, “biz teknisyen kökenliyiz, tüm teknisyenleri biz eğitiyoruz, ek görev olarak SHGM adına lisans sınavları yapıyoruz, madem biz bu primden yararlanmıyoruz, o zaman sadece öğretmenlik yaparız, lisans sınavı yapmayı kabul etmiyoruz” savıyla lisans sınavlarını boykot edip durdurdular ki, bence çok haklıydılar. Sınavlar yapılmayınca lisanslandırma da durmuş, şirket lisanslı teknisyen sıkıntısı çekmeye başlamıştı ama yöneticiler öğretmenleri primsiz sınav yapmaya ikna edemedikleri gibi, sorunu bürokrasi yoluyla da çözemediler. Şirket SHGM’ye durumu ileterek çözüm isteğinde bulundu. Çözüm olarak Hv.Kvv.Kayseri Hava İkmal Merkezi eğitim birimine lisans sınav hakkı verilerek aşılmaya gidildi. Yanlış hatırlamıyorsam, 20-25 civarında arkadaşımız Kayseri’de sınavlara girip lisans almışlardı. Sonunda öğretmenlerimizin prim sorunu halledildi ve lisans sınavları yeniden THY Teknik Eğitim Şefliğinde yapılmaya başlandı.

Bu böyle devam ederken 80’li yılların başlarında önce Eskişehir Anadolu Üniversitesi, arkadan Kayseri Erciyes Üniversitesi Sivil Havacılık Meslek Yüksek Okullarının (SHMYO) 2+1 yıllık mezunları okullarından boş lisanslı olarak mezun olmaya başladı. Bu arkadaşların Meslek Lisesi mezunlarından avantajları İngilizce bilmeleri, dezavantajları ise gerçek deneyim eksiklikleriydi. Boş lisanslarını geçerli kılmak için bir an önce tip kursuna gitmek ve bunu lisanslarına işletmek, yöneticileri ise bir süre boş lisansla uçaklarda çalıştırıp deneyim kazanmalarını istiyorlardı. Sonuç olarak hem THY Teknik Eğitim hem de SHMYO lisanslı teknisyen üretiyorlar, ülke ihtiyacını karşılıyorlardı. ICAO standartlarındaki SHDT-35’e uygun lisanslandırma 40 küsur yıl devam etti.

Derken, 1990’lı yılların sonlarında Avrupa’da bir dernek niteliğinde olan Birleşik Havacılık Otoriteleri (JAA- Joined Aviation Authorisation), arkadan da teknisyen lisanslandırma kuralı JAR-66 çıktı meydana. Eee, ülke olarak AB’ye üye olacağız ya, hemen atladık JAA’e ve JAR’lara. SHGM önce aday sonra da asil üyesi oldu JAA’in. Almanya Lufthansa’dan (JAA’in, sonra da EASA’nın lokomotifidir) THY Teknik Eğitime bir danışman geldi, 1-2 yıl JAR-66’yı hem anlatmaya hem de uygulama hazırlıklarına başladı. Lisanslı/yetkili teknisyene hat bakımda “certifying staff”, üs bakımda “support staff”, gövde sistem ve motor kategorisine B1, elektrik ve elektronik birleştirilmiş olarak B2, A kategorisi lisansa sahip olanların sadece hat bakımda ve eğitimini aldığı işlemlerde (task) yetkili olacağını filan öğrendik. Üs bakımlarda yetkili onaylayıcı personelin C kategori lisanslı olacağını, uçağın büyük (üs) bakımdan çıkışını sadece bu kişinin onaylayacağını, o bakımda çalışan B1 ve B2’lerin, C yetkili onaylayıcı personelin destek personeli olacağını da öğrendik. Uçakların hat veya üs bakımlardan çıkış (airworthiness release) işlemi sadece Teknik Kontrolör yetkili teknisyenler tarafından yapılıyordu. THY Teknik yöneticileri JAR-66 sisteminde Teknik Kontrolör kategorisi göremeyince, uygun olmayan durumdaki uçak veya komponenti release etmedikleri için yaka silktikleri, uçak bakım yönetiminden bağımsız olan, Teknik Kontrolörlüğü 2000 yılının ortalarında, sürpriz bir şekilde yok etme kararı aldılar. Bu karar, o tarihte henüz yürürlükte olan SHD-T35’in 1. Maddesinin “d”  ve “e” fıkralarına açıkça aykırı olmasına karşın SHGM, kendi koyduğu ve henüz yürürlükte olan kuralın çiğnenmesine göz yummuştu. Sivil havacılığımızı THY mi yoksa SHGM mi yönetiyordu?

JAA, JAR-66 ile ülkemizin 40 yıllık teknisyen lisanslandırma sistemine ters takla attırıyorlardı. 40 yıllık Kâni olmuştu Yani.

Peki, mevcut sisteme ters takla attıran yenilik (gençlerin sevdiği adıyla; innovation) sistemde sayısı 1-2 bini bulan, ICAO Annex 1 standartına uygun SHD-T35 lisanslı teknisyenler ve sektör ne olacaktı? Sistemin sorumlusu SHGM ne yaptı?

Sonraki yazıda anlatmak üzere…        

Geri

12
Kimler Neler Demiş?

avatar
12 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
3 Comment authors
SnuEVETsaim unalZekeriya Keçeliairspeed Recent comment authors

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Hasan
Ziyaretçi
Hasan

Güzel yazı çok emek verilmiş teşekkürler

0

0
Tec
Ziyaretçi
Tec

Elinize sağlık üstat. İki teknik duayen var sitede siz bizi anlamayacaksınızda kim anlayacak

0

0
mehmet atak
Ziyaretçi
mehmet atak

Hikaye tadinda cok guzel anilar.abim,,,yuruyen tarihsiniz…devamini.bekliyoruz.,,

0

0
Tarih gibi yazı
Ziyaretçi
Tarih gibi yazı

Erhan abi İyiki sende bu siteye geldin. Ya bir başka yerde Easa lisansının Shgm ce iptal edildiği yazıyor. Bilgi kirliliği müthiş . Böyle ciddi bir konuda bile işi bilmeden yazı yazıyorlar .

0

0
Bir bilen
Ziyaretçi
Bir bilen

Bu bilgileri SHGM biliyorsa bende namertim . İşte Türkiye’nin hali işi bilmez geçmişi bilmez bir dolu bürokrat havacılığa yön veriyor. Yazık

0

0
Sm
Ziyaretçi
Sm

Bizzat tanımayı sizleri çok isterdim , henüz kısmet olmadı. Allah uzun ömürler versin ki insanlar bu bilgilerden mahrum kalmasın.

0

0
yahya
Ziyaretçi
yahya

Her Zaman otorite THY olmuştur Türkiye d.

0

0
airspeed
Ziyaretçi
airspeed

Pilot olmak daha kolay, muz cumhuriyeti sorunlari hicbir zaman duzelmez ne zaman insan odakli dusunce benimsenir o zaman cozulur yada alirsin lisansini ingilizcenide yaparsin basar gidersin ugrassin hava yollari acemi iscilikleriyle dusen ucaklarinin getirdigi yukumluluklerin yerine getirilmesiyle.

0

0
Zekeriya Keçeli
Ziyaretçi
Zekeriya Keçeli

Ağabey gene döktürmüşsün,eline sağlık…

0

0
saim unal
Ziyaretçi
saim unal

Erhan agbi ağzına kalemine sağlık lisans tarihçesi ve bugün gelinen noktası bu kadar güzel anlatılır SHGM yetkilileri bu yapılanmada sizler gibi bu işin mutfağından gelmiş kişilerle istişare de bulunup sistemin daha iyi olması sağlanırdı yazının devamını bekliyoruz saygılar

0

0
EVET
Ziyaretçi
EVET

BİR TOPLANTI YAPILDI VE BU TOPLANTIDA EVET BİZ ŞU AN EASA YA GEÇİYORUZ AMA LİSANSLARDAKİ KISITLAMALARIN GEÇİŞTEN ÖNCE KALDIRILMASI İLETİLDİ O ZAMANKİ UTED YÖNETİCİLERİ BU KINUYU BİZZAT ŞİMDİKİ BB OZAMANKİ BAKANA BİZZAT MAKAMINDA İLETTİLER İŞTEN ANLAMAYAN SHGM MD. Ü BİLDİĞİNİ OKUDU VE TGY SONUNDA YUNANİSTAN OLİMPİK HAVACILIKTAN HOCA GETİREREK KISITLAMALARI KALDIRTTI BİZ MUZ CUMHURİYETİYİZ BU KADAR

0

0
Snu
Ziyaretçi
Snu

Gerçekler ortada ne yazıkki yapacak birşey yok biz yaptık oldu kim yardımcımız olur bilmiyorum bildiğim tek şey bir ömür harcadık birilerine birşey öğretmişsek ne mutlu slm.saglikla kalın

0

0