ABD istihbarat birimlerinin, Suudi Arabistan’a yönelik 24,3 milyar dolarlık F-35 satışında hassas Amerikan askerî teknolojilerinin Çin’in erişimine açılabileceğine ilişkin güvenlik endişelerini gündeme getirdiği bildirildi. The New York Times’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı habere göre değerlendirmelerde, Çin’in Suudi Arabistan’daki askerî ilişkileri, üs erişimi ve Çin menşeli telekomünikasyon altyapısının F-35 teknolojisinin güvenliği açısından oluşturabileceği riskler ele alındı.
ABD Dışişleri Bakanlığı ise 17 Eylül 2026’da Suudi Arabistan’a 48 F-35A savaş uçağı ile toplam 49 F135 motorunu kapsayan ve değeri 24,3 milyar dolara kadar çıkabilecek olası satışa onay verdi. Satış paketi resmî olarak Kongre’ye bildirildi.
DIA raporunda teknoloji güvenliği gündeme geldi
The New York Times’ın haberine göre Pentagon’a bağlı Savunma İstihbarat Ajansı (DIA) tarafından birkaç ay önce hazırlanan ayrıntılı değerlendirmede, F-35 teknolojisinin Suudi Arabistan’daki tesislerde yeterli şekilde korunup korunamayacağı sorgulandı.
Raporda, Çin’in Suudi askerî üslerine erişimi ile Riyad’ın telekomünikasyon ve savunma altyapısında Çin teknolojilerini kullanmasının oluşturabileceği risklere dikkat çekildi.
ABD’li yetkililere dayandırılan haberde, istihbarat analistlerinin Çin’in casusluk faaliyetleri veya Suudi Arabistan ile yürüttüğü askerî ve güvenlik iş birlikleri üzerinden F-35 teknolojisine erişme ihtimalini değerlendirdiği aktarıldı.
Gelişmiş radar ve gözetleme sistemleri mercek altında
Pentagon’un güvenlik değerlendirmelerinde F-35’in gelişmiş radar ve gözetleme teknolojilerinin korunmasının öne çıktığı bildirildi.
DIA değerlendirmesinde, F-35 teknolojisinin bulunduğu tesislere erişimin yalnızca yetkilendirilmiş Amerikalı ve Suudi personel ile yüklenicilerle sınırlandırılması konusu ele alındı.
Raporda ayrıca Suudi Arabistan’ın Çin askerî ve istihbarat personeliyle bağlantılı kuruluşlarla temaslarını sınırlandırmaya hazır olup olmadığı da değerlendirildi.
Huawei ve ZTE ekipmanları da değerlendirildi
ABD istihbaratının üzerinde durduğu başlıklardan birinin de Suudi Arabistan’ın telekomünikasyon altyapısında kullanılan Çin menşeli ekipmanlar olduğu belirtildi.
Raporda, Suudi makamlarının Huawei ve ZTE ekipmanlarını telekomünikasyon ağları, yönlendirici altyapısı ve savunma tesislerinden çıkarıp çıkarmayacağına ilişkin sorulara yer verildi.
Söz konusu değerlendirmeler, Çin’in F-35 teknolojisine eriştiği anlamına gelmezken, ABD istihbaratının olası teknoloji güvenliği risklerini incelediğini ortaya koyuyor.
Satış paketi 48 F-35A’yı kapsıyor
ABD Dışişleri Bakanlığının onayladığı olası satış paketi 48 F-35A savaş uçağı, 49 F135 motoru, destek ekipmanları ve eğitim unsurlarını kapsıyor.
Paketin azami değerinin 24,3 milyar dolar olduğu açıklanırken, satışın Kongre inceleme sürecinden geçmesi gerekiyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Kasım 2025’te Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın Washington ziyareti öncesinde Riyad’a F-35 satılmasına destek verdiğini açıklamıştı. The New York Times’a göre satış paketi Haziran 2026’da gayriresmî inceleme amacıyla ilgili Kongre komitelerine gönderilmişti.
Suudi Arabistan’ın Çin ile savunma ilişkileri inceleniyor
ABD istihbarat değerlendirmelerinde Suudi Arabistan ile Çin arasındaki savunma ilişkileri de ele alındı.
The New York Times’ın aktardığına göre Çin, Suudi Arabistan’a balistik füze tedarik ederken Riyad’ın füze üretim kapasitesini geliştirmesine yönelik destek de sağladı.
Bu ilişkiler, ABD’nin gelişmiş F-35 teknolojisinin korunmasına yönelik güvenlik değerlendirmelerinde dikkate alınan unsurlar arasında yer aldı.
BAE sürecinde de benzer endişeler yaşanmıştı
ABD’de benzer teknoloji güvenliği tartışmaları, 2020 yılında Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik F-35 satış planında da gündeme gelmişti.
Kongre Araştırma Servisi verilerine göre BAE ile 50 F-35’i kapsayan yaklaşık 23 milyar dolarlık satış için görüşmeler yürütülmüş, Çin merkezli Huawei ile ilişkiler de güvenlik endişeleri arasında yer almıştı. BAE daha sonra F-35 satın alma görüşmelerinden çekilmişti.
İsrail’in niteliksel askerî üstünlüğü de gündemde
Suudi Arabistan’a F-35 satışı değerlendirilirken İsrail’in bölgedeki niteliksel askerî üstünlüğünün korunmasına ilişkin ABD mevzuatından kaynaklanan gereklilikler de gündemde bulunuyor.
İsrail halen Orta Doğu’da F-35 kullanan tek ülke konumunda. ABD Dışişleri Bakanlığı ise satış bildiriminde anlaşmanın bölgedeki askerî dengeyi değiştirmeyeceğini belirtti.
Süreç Kongre’de devam edecek
ABD Dışişleri Bakanlığının resmî onayının ardından satış süreci Kongre incelemesine taşındı.
ABD istihbarat kurumlarının dile getirdiği teknoloji güvenliği endişeleri, satışın iptal edildiği anlamına gelmiyor. Ancak Çin’in Suudi Arabistan’daki askerî, güvenlik ve teknoloji bağlantılarının F-35’lerin korunmasına ilişkin değerlendirmelerde önemli başlıklardan biri olmaya devam ettiği görülüyor.
