SpaceX’e ait Falcon 9 roketinin 15 Ocak 2025’teki Ay görevinin ardından kontrolsüz şekilde yörüngede kalan ikinci kademesi, güneş aktivitesi ve yer çekimi kuvvetlerinin etkisiyle rotasının değişmesi sonucu 5 Ağustos 2026 Çarşamba günü saat 06.35’te Ay’daki Einstein ve Bell kraterleri yakınlarına saatte yaklaşık 8 bin 700 kilometre hızla çarptı.
Yaklaşık 4 ton ağırlığındaki roket kademesinin çarpışması, Ay yörüngesindeki uzay araçlarının konumu nedeniyle doğrudan görüntülenemedi. Ancak Şili’de bulunan Avrupa Güney Rasathanesi’ne ait Çok Büyük Teleskop, çarpışmanın ardından oluşan enkaz ve toz bulutuna ilişkin ışık izlerini tespit etti.
Enkaz bulutu Şili’deki teleskopla tespit edildi
Avrupa Güney Rasathanesi yetkilileri, Çok Büyük Teleskop’un çarpışmadan sonraki 5 ila 10 dakika boyunca enkaz bulutundaki sodyum ve lityum gazlarına ait spektral çizgileri belirlediğini açıkladı.
Gözlem ekibine liderlik eden Boston Üniversitesi astronomlarından Carl Schmidt, sodyum gazının Ay toprağından, lityum izlerinin ise roket kademesinden kaynaklanmış olabileceğini bildirdi.
Gök bilimciler, roket parçasının Ay’ın Dünya’dan gözlemlenmesi güç bölgelerinden biri olan Einstein Krateri yakınlarına düştüğünü değerlendiriyor.
Güneş aktivitesi ve yer çekimi rotayı değiştirdi
SpaceX’in NASA Bilim ve Dragon Programları Direktörü Julianna Scheiman, çarpışmanın kasıtlı olmadığını belirtti.
Scheiman, güneş aktivitesi ile Dünya, Ay ve Güneş’in yer çekimi kuvvetlerinin birleşerek roket kademesini Ay’a doğru yönlendirdiğini açıkladı. Roket parçasının yakıtını boşaltmasının ardından kontrol edilemez duruma geldiği belirtildi.
NASA da yaptığı açıklamada, bağımsız gök bilimcilerin belirlediği çarpışma rotasının Jet İtki Laboratuvarı tarafından doğrulandığını ve roket kademesinin Ay’a çarpma ihtimalinin yüzde 100 olarak hesaplandığını bildirdi.
LRO’nun çarpışma bölgesini görüntülemesi bekleniyor
Çarpışmanın Ay yüzeyinde oluşturduğu kraterin ve hasarın kesin olarak belirlenebilmesi için NASA’nın Ay Yörünge Keşif Aracı’nın bölgeyi görüntülemesi bekleniyor.
NASA, görüntülerin elde edilmesinin bölgedeki ışık koşullarına, uzay aracının konumuna ve yörünge zamanlamasına bağlı olduğunu açıkladı. Görüntülerin Dünya’ya ulaşmasının birkaç gün sürebileceği belirtildi.
Roket iki özel Ay aracını taşımıştı
Yaklaşık 4 ton ağırlığında ve 12 metreden uzun olan Falcon 9 ikinci kademesi, 15 Ocak 2025’te Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden gerçekleştirilen fırlatmada kullanılmıştı.
Roket, Firefly Aerospace tarafından geliştirilen Blue Ghost 1 ile Japonya merkezli ispace şirketine ait Resilience adlı iki özel Ay aracını uzaya taşımıştı. Görevin gerektirdiği yüksek enerji nedeniyle Dünya atmosferine geri dönemeyen ikinci kademe, yüklerini bıraktıktan sonra uzayda kontrolsüz şekilde sürüklenmeye başlamıştı.
Uzay çöpleri yeniden gündemde
Kontrolsüz roket kademesinin Ay’a çarpması, ABD ve Çin’in insanlı Ay görevlerine yönelik çalışmalarını sürdürdüğü dönemde uzay çöplerinin oluşturabileceği riskleri yeniden gündeme getirdi.
Mart 2022’de Çin’in Ay test görevinde kullanılan bir roket kademesi de kontrolsüz şekilde Ay yüzeyine çarpmıştı. SpaceX ve NASA’nın gelecekte benzer olayların önlenmesine yönelik yöntemleri değerlendirdiği bildirildi.
