GTF motorlarındaki gecikmeler A320neo üretimini vurdu, Airbus hukuki sürece hazırlanıyor
Avrupalı uçak üreticisi Airbus ile motor üreticisi Pratt & Whitney arasında uzun süredir devam eden kriz yeni bir aşamaya taşındı. Airbus’ın, Geared Turbofan (GTF) motor teslimatlarındaki gecikmeler nedeniyle, RTX Corporation bünyesindeki üreticiye karşı tazminat davası açmaya hazırlandığı bildiriliyor.
Yaşanan sorunların, Airbus’ın en kritik dar gövdeli uçak programı olan Airbus A320neo ailesinin üretimini ciddi şekilde aksattığı belirtiliyor.
Kriz Tedarik Zincirini Felç Etti
Başlangıçta teknik bir güvenilirlik sorunu olarak görülen GTF motor krizi, bugün küresel havacılık tedarik zincirini etkileyen sistemik bir probleme dönüşmüş durumda.
Pratt & Whitney’nin PW1100G motorlarında kullanılan metal tozunda tespit edilen mikroskobik kusurlar, dünya genelinde yüzlerce uçağın erken ve uzun süreli bakım süreçlerine alınmasına neden oldu. Bu kapsamda:
- 2025 sonuna kadar 800’den fazla A320 ailesi uçağının yerde kalması bekleniyor
- Motor eksikliği nedeniyle tamamlanamayan uçaklar, Airbus’ın Toulouse ve Mobile tesislerinde birikiyor
- Teslim edilmiş uçaklar dahi yedek parça ve motor yetersizliği nedeniyle operasyon dışı kalıyor
Airbus’tan Açık Mesaj: “Sorumluluk Tedarikçide”
Airbus yönetimi, yaşanan üretim darboğazlarının sorumluluğunu açık şekilde Pratt & Whitney’ye yüklüyor. Airbus CEO’su Guillaume Faury, motor teslimatlarındaki belirsizliğin şirketin finansal öngörülerini doğrudan olumsuz etkilediğini vurguladı.
Küresel A320neo filosunun yaklaşık %40’ının Pratt & Whitney motorlarına bağımlı olması, krizin etkisini daha da büyütüyor.
Teslimat Hedefleri Aşağı Çekildi
Airbus, yaşanan kriz nedeniyle hedeflerini revize etmek zorunda kaldı:
- 2026 teslimat hedefi: 870 uçak
- Piyasa beklentisi: 900+ uçak
- Toplam sipariş birikimi: 8.800 uçak (7.100+ A320 ailesi)
Bu tablo, sorunun talep değil tamamen arz kaynaklı olduğunu ortaya koyuyor.
Üretim Artışı 2027’ye Ertelendi
Airbus’ın A320neo üretimini ayda 75 uçağa çıkarma planı, motor krizinin etkisiyle 2027 yılına ertelendi. Şirket, kısa vadede üretimin:
- Ayda 70–75 uçak bandında dengelenmesini hedefliyor
Ticari uçak bölüm başkanı Christian Scherer, motor teslimatlarının “çok, çok geç” geldiğini belirterek planlama belirsizliğine dikkat çekti.
Yatırımlar Var, Motor Yok
Airbus son yıllarda üretim kapasitesini artırmak için büyük yatırımlar yaptı:
- ABD Alabama’daki Mobile tesisinde yeni montaj hattı
- Çin Tianjin’de ikinci üretim hattı
Ancak bu genişleme, motor tedarikindeki kriz nedeniyle beklenen verimi sağlayamıyor. Uzmanlara göre modern üretim hatları, senkronize bir tedarik zinciri olmadan işlevini kaybediyor.
Havayolları ile Üretici Arasında Çıkar Çatışması
Kriz, yalnızca üreticileri değil havayollarını da doğrudan etkiliyor:
- Yerde kalan uçaklar nedeniyle havayolları acil motor talebinde bulunuyor
- Üretime giden her motor, operasyon bekleyen bir uçak için kayıp kapasite anlamına geliyor
Bu durum, Airbus, Pratt & Whitney ve havayolları arasında üçlü bir kaynak rekabeti yaratmış durumda.
Sektör İçin Kritik Eşik: Hukuki Süreç Başlıyor
Olası dava veya tahkim süreci:
- Airbus’ın zararlarının ne ölçüde tedarikçiye yüklenebileceğini belirleyecek
- Küresel tedarik zincirlerinde risk paylaşımı açısından emsal oluşturacak
Uzmanlar, bu tür büyük ölçekli ortaklar arasında yaşanan anlaşmazlıkların nadir olduğunu ve durumun güven krizine işaret ettiğini belirtiyor.
2026 ve Sonrası: Belirsizlik Devam Ediyor
Analistler, motor krizinin çözümünün beklenenden daha uzun süreceğini ve havacılık sektöründe büyümenin yavaşlayacağını öngörüyor.
Airbus üretimi artırmaya çalışırken, Pratt & Whitney:
- Hem mevcut müşterilerine
- Hem de yeni üretim hatlarına
aynı anda hizmet verme baskısı altında bulunuyor.
Önümüzdeki süreçte, hukuki baskının tedarik sorunlarını çözüp çözemeyeceği ya da sektörün yeni bir daralma dönemine girip girmeyeceği belirleyici olacak.
