Çinli havacılık üreticisi Commercial Aircraft Corporation of China (COMAC) tarafından geliştirilen C929 geniş gövdeli yolcu uçağı programında, yapısal bileşenlerin üretimi ve tedarikçi hazırlıkları ilerliyor. Çin’deki üreticiler ve uluslararası teknoloji ortakları, uçağın kompozit gövde parçaları, aviyonik sistemleri ve diğer kritik bileşenleri üzerinde çalışmalarını sürdürürken program detaylı tasarım aşamasında bulunuyor.
Devlete ait COMAC’ın açıkladığı teknik özelliklere göre C929’un temel versiyonu, 290 yolcu kapasitesi ve 6.480 deniz mili menzile sahip olacak. Uçak ailesinde 282 ile 440 koltuk arasında değişen kapasite seçenekleri öngörülüyor.
Çin devlet televizyonu CCTV’nin haberine göre COMAC Genel Müdürü Shen Bo, geçen ay Çin Hava Taşımacılığı Birliği konferansında yaptığı açıklamada, C929’un detaylı tasarım çalışmalarının istikrarlı biçimde devam ettiğini belirtti.
C929 İçin Beş Metrelik Kompozit Çerçeve Geliştirildi
Almanya merkezli Cotesa GmbH’nin Çin’deki iştiraki ve ATCC Grubu bünyesinde faaliyet gösteren Cotesa China, geniş gövdeli yolcu uçakları için geliştirdiği beş metrelik kompozit çerçevenin üretim süreci doğrulamasını tamamladı.
Şirket, geliştirilen teknolojinin C929 programının geliştirme ve seri teslimat aşamalarını destekleyebileceğini açıkladı.
Yeni kompozit üretim teknolojisi, geçen ay Şanghay’da düzenlenen 29. Çin Uluslararası Kompozit Sanayi Teknik Fuarı’nda tanıtıldı.
Cotesa China’nın açıklamasına göre kompozit çerçeve, şirket içi testlerde boyutsal doğruluk ve iç gözeneklilik bakımından belirlenen tasarım hedeflerini karşıladı.
Üretim yöntemi, otomatik fiber yerleştirme (AFP) teknolojisi ile termal diyafram şekillendirme işlemini bir araya getiriyor. Mühendisler, büyük kompozit katmanların üretiminde karşılaşılan kırışma sorununu gidermek amacıyla şekillendirme işlemini takım telafisi yöntemiyle birleştirdi.
Üretim sürecinde ayrıca tam ölçekli AFP simülasyonları ve uçtan uca sonlu eleman analizleri gerçekleştirildi. Bu çalışmalarla takım tasarımının iyileştirilmesi, kürleme sırasında oluşabilecek çarpılmaların ve geri yaylanmanın kontrol altına alınması amaçlandı.
Şirket, geliştirilen yöntemin bir patent portföyüyle korunduğunu ve havacılık kompozitlerinin otomatik üretim teknolojisi üzerinde bağımsız kontrol sağladığını bildirdi.
C929’un Orta Gövde Üretiminde Yeni Aşama
C929’un orta gövde bölümünün üretim sorumluluğu, programın Çin-Rus ortaklığıyla CR929 adı altında yürütüldüğü Mart 2021’de Huarui Aviation’a verildi.
Huarui Aviation, söz konusu iş paketi için tek ön tedarikçi olarak seçilmişti.
Çin medyasında temmuz ayında yayımlanan haberlere göre şirket, COMAC Shanghai Aircraft Manufacturing ile ana sözleşmeyi imzaladı. Böylece tedarikçi ilişkisi ön seçim aşamasından uygulama aşamasına geçti.
Uçağın orta gövde bölümü; ön gövde, orta-arka gövde, orta kanat kutusu, iniş takımları ve kaplamalar arasındaki yapısal bağlantıyı oluşturuyor.
Huarui Aviation’ın verdiği bilgilere göre bu bölümde, 1.700’den fazlası kompozit olmak üzere 6.000’den fazla parça türü kullanılacak. Toplam ayrı parça sayısının ise 165.000’i aşması bekleniyor.
Şirketin Hangzhou’daki üretim hattında, Shanghai Electric bünyesindeki Alman Broetje-Automation tarafından sağlanan panel montaj sistemi kullanılıyor.
Üretim tesisinde yılda 45 set veya ayda yaklaşık dört kompozit orta gövde bölümü üretim kapasitesine ulaşılması hedefleniyor.
COMAC, C929’un ilk uçuşuna ilişkin henüz kesin bir tarih açıklamadı. Üretici, uçağın 2030’ların ortalarında ticari hizmete girmesini planlıyor.
Xi’an Aircraft Dört Yapısal İş Paketini Kazandı
C929 programında görev alan firmalar arasında, COMAC’ın mevcut uçak programlarında çalışan tedarikçiler de bulunuyor.
Çinli havacılık grubu AVIC’in iştiraki Xi’an Aircraft, daha önce C909 ve C919 uçaklarına yapısal bileşenler tedarik etmişti.
Şirket, ağustos ayında C929 için açılan dört ayrı iş paketi ihalesini kazandığını doğruladı.
Bu iş paketleri, arka gövdenin ön bölümünü, kanatçıkları, aileronları ve kanat uçlarını kapsıyor.
Xi’an Aircraft, eylül ayında yaptığı açıklamada ise COMAC’ın program takvimine uygun biçimde deneme amaçlı parça geliştirme ve doğrulama faaliyetlerini ilerlettiğini bildirdi.
C929’un Aviyonik Sisteminde GE Aerospace ve AVIC İş Birliği
C929’un sistem ve aviyonik çalışmalarında da uluslararası ortaklıklar öne çıkıyor.
GE Aerospace ile AVIC’in yüzde 50’şer ortaklığa sahip olduğu Aviage Systems, şubat ayında Singapur Havacılık Fuarı sırasında C929’un temel aviyonik işlem sistemini sağlamak üzere bir niyet mektubu imzaladı.
Söz konusu sistemin uçağın navigasyon, iletişim, uçuş kontrolü ve sistem izleme fonksiyonlarını desteklemesi öngörülüyor.
Aviage Systems, 2013 yılında imzalanan bir sözleşme kapsamında COMAC C919’a entegre modüler aviyonik sistemi tedarik ediyor.
Bu sistem; temel işlem birimleri, kokpit ekranları, uçak içi bakım sistemleri ve uçuş kayıt bileşenlerini içeriyor.
Safran ve Crane Aerospace de Programda
C919’un mevcut yabancı tedarikçileri arasında bulunan Safran ile Crane Aerospace & Electronics, 2025 yılında C929 programı kapsamında yeni işler aldı.
Safran’ın mutabakat zaptı kapsamında üstlendiği alanlar arasında fren kontrolü, lastik basıncı, oksijen sistemleri ve buzlanma tespiti bulunuyor.
Crane Aerospace & Electronics ise C929’un kapı sinyal sistemi için seçildi.
Buna karşılık C909 ve C919 programlarında tedarikçi olarak görev yapan Liebherr-Aerospace ile FACC’nin C929’a da bileşen sağlayıp sağlamayacağı henüz doğrulanmadı.
Çinli Üreticilerden Karbon Fiber ve Kompozit Atağı
C929 programında yerli kompozit malzemelerin geliştirilmesi de önemli bir çalışma alanını oluşturuyor.
Ağustos ayında yayımlanan bir hükümet denetim raporuna göre Zhongfu Shenying Carbon Fiber, T800 sınıfındaki Y603H prepreg malzemesinin C919 ve C929’un tipik bileşenlerinde kullanılması için COMAC’tan ön onay aldı.
Şubat 2026 tarihli şirket açıklamasına göre Weihai Guangwei Composites de GW300 sınıfı karbon fiber ve alev geciktirici prepreg malzemeleri için PCD onayı elde etti.
Bu malzemelerin uçakların iç mekânlarındaki ikincil yapılarda kullanılması öngörülüyor.
C929’un kompozit bileşenleri üzerinde çalışan bir diğer şirket Jiangsu Hengshen ise dört ayrı iş paketinden sorumlu.
Şirketin üstlendiği yapısal bileşenler arasında gövde pencere çerçeveleri, arka basınç bölmesi, iniş takımı bölmesi kapıları ve yolcu biniş kapıları bulunuyor.
2024 yılında yayımlanan sektör raporlarına göre arka basınç bölmesi, Jiangsu Hengshen’in kendi geliştirdiği karbon fiber malzeme kullanılarak üretildi.
C929’da Kompozit Malzeme Oranı Yüzde 51 Olacak
COMAC, C929’un yapısında yüzde 51 kompozit malzeme kullanımını hedefliyor.
Bu oran, şirketin dar gövdeli C919 yolcu uçağındaki yaklaşık yüzde 12’lik kompozit malzeme oranının oldukça üzerinde bulunuyor.
Karşılaştırma açısından Boeing 787 Dreamliner’ın yapısında ağırlık bakımından yaklaşık yüzde 50 oranında kompozit malzeme kullanılıyor.
C929’un kompozit malzeme hedefi, geniş gövdeli uçak programında ileri üretim tekniklerinin ve karbon fiber bileşenlerin önemli yer tuttuğunu gösteriyor.
C929’un Yerli CJ-2000 Motorunda Testler Sürüyor
COMAC C929’un, Çin Aero Engine Corporation (AECC) tarafından geliştirilen yerli CJ-2000 yüksek baypas oranlı turbofan motoruyla çalıştırılması planlanıyor.
CJ-2000, C919 için geliştirilen CJ-1000A motorunun daha büyük bir versiyonu olarak tasarlanıyor.
Çin medyasında 2025 yılında yayımlanan haberlere göre CJ-2000, düşük basınç ve düşük sıcaklık koşullarını simüle eden 3.000 saatlik tam kapasite yüksek irtifa test kampanyasını tamamladı.
CCTV, motorun testler sırasında 35,2 ton, yaklaşık 77.440 pound tepe itme gücüne ulaştığını bildirdi.
Bu değerin, Boeing 787 ve Airbus A350 gibi geniş gövdeli uçaklarda kullanılan motorların itme gücü sınıfıyla genel olarak karşılaştırılabilir olduğu belirtildi.
AECC’nin resmi ürün sayfasında ise CJ-2000’in kalkış itme kuvveti en az 35.000 kilogram-kuvvet (77.162 lbf) olarak veriliyor.
CJ-2000 Motorunun Teknik Özellikleri
Çin medyasında yayımlanan teknik bilgilere göre CJ-2000 motoru için açıklanan tasarım parametreleri arasında 12:1 baypas oranı, üç metre çapında fan ve 1.700 derece Celsius türbin giriş sıcaklığı bulunuyor.
Motorun yanma odasında üç boyutlu baskı teknolojisiyle üretilen bileşenlerden yararlanıldığı bildiriliyor.
Açıklanan verilere göre bu üretim teknolojisi, parça sayısında yüzde 40, azot oksit emisyonlarında ise yüzde 30 azalma sağlıyor.
CJ-2000 Motorunun Sertifikasyon Takvimi Belirsiz
CJ-2000 motoru halen mühendislik test aşamasında bulunuyor ve Çin’in resmi uçuşa elverişlilik sertifikasyon sürecine henüz girmiş değil.
Bazı sektör raporlarında motorun sertifikasyonunun 2027 yılına kadar tamamlanabileceği belirtiliyor. Ancak bu takvim AECC tarafından resmi olarak doğrulanmadı.
Buna karşılık COMAC C919 için geliştirilen CJ-1000A motoru, 2026 yılında sertifikasyon sürecinin son aşamasına girdi.
C929 programında kompozit yapıların geliştirilmesi, sistem tedarikçileriyle yapılan anlaşmalar ve motor testleri devam ederken COMAC, geniş gövdeli yolcu uçağını 2030’ların ortalarında hizmete sunma hedefini koruyor.
